راهنمای قطع (اندازه) کتاب ها

اندازه و قطع کتابمنبع: قطع (کتاب). به اندازه طول و عرض کتاب و هر نوع نشریه، قطع گفته می‌شود. هدف از آن رواج اندازه‌های مختلف برای کتاب، به‌منظور استفاده آسان‌تر یا متناسب با نوع کاربرد کتاب است.
در سال‌های آغازین پیدایش چاپ، قطع رایج کتاب‌های چاپی همانند نسخه‌های خطی بود. ولی، به‌تدریج، چاپ‌کنندگان کتاب دریافتند که استفاده از اندازه‌های مختلف در بهبود کار مؤثر خواهد بود. آلدوس مانوتیوس (۱۴۴۹-۱۵۱۵)، چاپگر ساکن ونیز، نخستین کسی بود که به نقش و اهمیت قطع کتاب در میزان استفاده از آن پی برد. اندازه ابداعی او برای کتاب، هم حمل و نقل آن را آسان می‌ساخت و هم هزینه‌های چاپ را کاهش می‌داد. قطع مورد استفاده او، قطع وزیری بود که جانشین قطع سلطانی شد.

امروزه، قطع کتاب نشان‌دهنده تعداد دفعات تاشدن کاغذ در چاپخانه نیز هست که منجر به تشکیل ورق‌های کتاب می‌شود. به‌طور مثال کاغذ دوورقی با چهار صفحه در قطع رحلی، چهارورقی با هشت صفحه در قطع وزیری، و هشت‌ورقی با شانزده صفحه در قطع رقعی برابر است.
در حال حاضر، رایج‌ترین قطع برای کتاب، در همه جا، قطع وزیری است که ابعاد آن از ۱۳×۲۰ تا ۲۰×۲۶ سانتی‌متر متغیر است. قطع رقعی با ابعاد ۱۵×۲۲ و قطع جیبی با ابعاد ۱۱×۵/۱۶ سانتیمتر از دیگر قطع‌های رایج محسوب می‌شود. معمولا در چاپ کتاب‌های هنری و نفیس از قطع رحلی و برای کتاب‌های کودکان از قطع خشتی استفاده می‌شود. باید توجه داشت ابعاد ذکر شده برای هر قطع تقریبی است و در برخی منابع اندازه‌های متفاوتی ارائه شده است.
اندازه طول در اندازه عرض اوراق نسخه است. اندازه قطع کتاب در تمدن اسلامی بسیار متنوع بوده است ولی مهمترین و معمولترین اندازه‌های قطع کتاب‌ها عبارتند از:

قطع سلطانی(تیموری):

اندازه‌ای از قطع کتاب است که در اواخر عصر مغولان و اوایل عهد تیموریان برای کتاب‌های خطی در ایران رواج یافت که به این جهت آن را قطع تیموری نیز می‌گویند. طول و عرض تقریبی آن ۴۰×۳۰ سانتی‌متر است.

قطع رحلی:
این قطع را به این جهت رحلی می‌گویند که هنگام خواندن کتاب قطع رحلی، آن را بر روی چهارپایة چوبی – یعنی رحل – قرار می‌داده‌اند. قطع مزبور دارای اندازه‌های تقریبی زیر است:
* رحلی کوچک: طول ۴۲، عرض ۲۷ سانتی‌متر.
* رحلی متوسط: طول ۵۰، عرض ۳۰ سانتی‌متر.
* رحلی بزرگ: طول ۶۰، عرض ۳۰ سانتی‌متر. عموماً نسخه‌های کتاب‌هایی چون قرآن مجید، مثنوی مولوی، شاهنامه فردوسی که در مجالس و محافل قرائت و خوانده می‌شده ، با این قطع بوده است.

قطع رقعی:
اندازه قطعی است به طول و عرض تقریبی ۱۹×۱۰ سانتی‌متر.

قطع وزیری:
این قطع در گذشته دارای سه اندازه کوچک (به طول و عرض تقریبی ۲۱×۱۵)، (متوسط ۲۴×۱۶) و (بزرگ ۳۰×۲۰) بوده است.

قطع خشتی:
از کهن‌ترین قطع‌های نسخه‌های خطی است به طول و عرض همسان و برابر.

قطع بیاضی:
نسخه‌ایی است که از جانب طول آن باز و بست می‌شده و شیرازه‌بندی آن از طرف عرض اوراق بوده که در میان نسخه‌نویسان و کتاب‌سازان به بیاض شهرت داشته است، قطع بیاضی منسوب است و مخصوص به بیاض‌ها که بیشتر کتب ادعیه، زیارات و مجموعه‌های ادبی (که به غرض اشخاص فراهم می‌آمده) به هیأت مذکور صحافی و جلد می‌شده است.

قطع بغلی:
این قطع که معادل قطع جیبی بزرگ در روزگار ماست. دارای طول و عرض تقریبی ۷×۵ سانتی‌متر بوده است.

قطع جانمازی:
با اندازه تقریبی طول ۱۲ و عرض۷٫

قطع حمایلی:
قطعی بوده است به طول و عرض ۱۲×۶ سانتی‌متر. وجه تسمیة این قطع به حمایلی، این است که نسخه‌هایی را که در قطع مزبور بوده است به صورت حمایل روی لباس زیرین می‌آویخته‌اند.

پسندیدم(۲)نپسندیدم(۰)
Tweet about this on Twitter۰Share on Google+۱Share on LinkedIn۰Share on Facebook۱۷Pin on Pinterest۰
یک دیدگاه بر “راهنمای قطع (اندازه) کتاب ها
  1. عباسپور می‌گه:

    سلام و درود بر شما.باآرزوی موفقیت.

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  2. ali می‌گه:

    ممنون از اینکه به من مطلبی آموختید

    پسندیدم(۱)نپسندیدم(۰)
  3. سلام
    خسته نباشید
    مطالبتون خیلی خوب بود
    بیشتر به خاطر هم فامیل بودن خواستم باهاتون آشنا شم
    خیلی خوشحالم از آشناییتون
    موفق باشید ....

    پسندیدم(۱)نپسندیدم(۰)
  4. افشار می‌گه:

    خوب بود mer30

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  5. عیسی می‌گه:

    با سلام و دعای خیر
    مطالب این صفحه بسیار جالب بوده و در خصوص آشنایی با انواع قطع کتب مفید می‌باشد. موضوعات برای اینجانب مفید و کارساز واقع گردید و از شما تشکر و سپاسگزای می‌نمایم. در پناه حق پاینده باشید.

    پسندیدم(۱)نپسندیدم(۰)
  6. راضییه می‌گه:

    عالی بود، خدا خیرتون بده. به یه دانشجوی بدبخت زبان کمک کردین معنیه "قطع وزیری" رو هم بفهمه.

    پسندیدم(۱)نپسندیدم(۰)
  7. علی می‌گه:

    چرا اندازه دقیق را نمی‌نویسید

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  8. m می‌گه:

    سلام. لطفا درباره قطع مناسب کتابهای علمی کودکان اگر چیزی میدانید بنویسید یا اگر امکان داشت برایم بفرستید
    موفق باشید.

    پسندیدم(۱)نپسندیدم(۰)
  9. محمدرضا می‌گه:

    سلام
    امیدوارم زنده و شاداب باشید

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  10. عباسی می‌گه:

    خوب بود ولی کمی ناقص بود متشکرم

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  11. شیرین می‌گه:

    خسته نباشید منو از یه مشکل بزرگ نجات دادید واقعا ممنون خیلی مفید بودید

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  12. امیرحسین شکوهی می‌گه:

    وبلاگتون خیلی خوبه

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  13. دیکشنری می‌گه:

    عالی بود کمک خیلی خوبی بود

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  14. محمدآزادبر می‌گه:

    بسیار متشکرم

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  15. ستاره می‌گه:

    با سلام از شما به خاطر این مطالب ارزشمند ممنونم.

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  16. فیروزه می‌گه:

    سلام خوب بود.
    گسترش اطلاعات را گسترش بدهید.متشکریم می شود بفرمایید کدام قطع برای کدام موضوع، مناسب است؟مثلا برای یک کتاب نقد و بررسی علمی درباره ی شعر،چه قطعی خوب است؟حتما جواب بدهید چون کتاب من در دست چاپ است.ممنونم

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  17. mi-9 می‌گه:

    عالی بود

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  18. شهاب می‌گه:

    سلام از مطلبتون خیلی ممنونم.کاش در مورد برخی قطع های قدیمی نظیر وزیری بیاضی و... بیشتر توضیح می دادید.
    با تشکر شهاب

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  19. saghi می‌گه:

    با سلام و خسته نباشید!
    اگر مقدور باشد لطف بفرمایید تصویری از هریک از قطع های کتاب نیز بگذارید.
    اینها یک سری اطلاعات نظری هستند که شاید درعمل وقتی بخواهیم قطع کتابی را که دستمان است تشخیص دهیم زیاد به کارمان نیاید و باز دچار مشکل شویم.
    لطفا اگر مقدور است، مضایقه نفرمایید.
    با احترام.

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  20. صفا فیضی می‌گه:

    با عرض سلام
    کتابی هستش که توش مسئول روابط تمام سازمان و ادارات معرفی کنه؟
    با تشکر

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  21. معین می‌گه:

    مننون ولی این طوری که شما در مورد چاپ کتاب به این راحتی حرف می زنین، راحت نیسته . یک عمر طول می کشه تا یک کتابو چاپ کنین.

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  22. جمال رحمتی می‌گه:

    ممنون از شما

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  23. امیر تنها می‌گه:

    مدتها بود که دنبال اطلاعاتی درباره اندازه قطع کتابها می گشتم. نکات جالبی بود. فقط یک سوال دارم بر طبق یکی از جملات وبلاگ کاریکلماتور ناب www.karikalamatornab.persianblog.ir که نوشته بود : یک متر کتاب قهوه ای خرید. به نظر شما در این مورد قطع کتاب توفیری دارد؟!

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  24. سمانه می‌گه:

    باسلام
    فکر نمی کنید که اگه پایین مطالبتون مطلبی هم را جع به نگهداری کتاب بود بهتر بود *

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  25. درسا فتوحی می‌گه:

    خیلی سایت خوبی برای من نوجوون بود از دست معلم ریاضی راحت شدم
    سپاسگزارم.

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  26. hojat می‌گه:

    خیلی مطالب خوبی بود

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  27. amir می‌گه:

    برای درس ریاضی خوب بود و عالی بود

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  28. مبلغ می‌گه:

    عالی بود

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  29. کرمی می‌گه:

    بسیار ممنون و سپاسگزارم بسیار کارآرمد

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  30. مهناز می‌گه:

    بسیار سپاسگزارم

    پسرم یه تحقیق داشت در این مورد

    موفق باشید

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  31. جواد می‌گه:

    سلام. اگر متخصص یا مطلع در شناخت قطع کتابها هستید، توجه دارید که قطع رقعی ۲۲ * ۱۴ است و اشتباه تایپی داشته اید. و اگر ...

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  32. مزدیسنا اوستا می‌گه:

    درود بر شما که در فرهنگ غنی ایران زمین گامی بلند در شکوفایی این نشر و توضیح ِ بلیغ، برداشته اید، به نوبه خودم از شما تشکر می کنم و سپاسگزارم.

    مزدیسنا اوستا

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  33. hoseinmh می‌گه:

    خیلی ممنون .

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  34. میلاد می‌گه:

    سلام واقعا بدردم خورد خیلی ممنون. خیلی لازمش داشتم

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  35. مسعود می‌گه:

    خیلی مفید و سودمند بود

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  36. مسعود می‌گه:

    با تشکر
    خیلی عالی بود

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  37. فائزه می‌گه:

    ممنون خیلی عالی بود

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  38. قاصدک می‌گه:

    ممنون ازمطالب جالب تون

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  39. دکتر حسابی می‌گه:

    ممنون پسرم!

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  40. mohammad می‌گه:

    مثل ماه سایت زیباست

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  41. parham می‌گه:

    سلام.درود بر شما.میخواستم بدونم که شما درباره ی قطع جیبی هم چیزی میدونید؟اگر میشه ان را هم در بین قطع های دیگر بگذارید.خیلی ممنون.

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  42. شفاف می‌گه:

    بسیار عالی بود،استفاده کردم. اگر قیمت تمام شده ی چاپ هر قطع هم اطلاع بدید واقعا ممنون میشم.با تشکر

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  43. Ali Reza می‌گه:

    Hi
    Thanks, for your guides

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
2 بازتاب‌ها و بازخوردها برای "راهنمای قطع (اندازه) کتاب ها"
  1. [...] پست در تکمیل چند پست قبلی و مختصر اطلاعات اندازه ها و قطع کتاب هاست. در این جدول [...]

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)
  2. [...] همین رابطه: راهنمای قطع (اندازه) کتاب ها واگذاری پیگیری امور انتشارات به بخش [...]

    پسندیدم(۰)نپسندیدم(۰)

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>